Pamięć o trudnych wydarzeniach historycznych tworzy fundament naszej współczesnej wrażliwości i odpowiedzialności. W 2025 roku przypadła 110. rocznica Bieżeństwa – tragicznego uchodźstwa ludności (w dużej mierze prawosławno-białoruskiej społeczności Podlasia) w głąb Imperium Rosyjskiego. Jako Fundacja Nienieodpowiedzialni wsparliśmy organizację spektaklu teatralnego „„Bieżeństwo 1915. Historie dzieci z Narewki”, który zrealizowało Stowarzyszenie na Rzecz Dialogu”Tropinka”.
Od premiery w grudniu 2025 roku do finałowego pokazu 18 czerwca około 700 widzów w Narewce, Sejnach, Bielsku Podlaskim, Warszawie, Białymstoku i Hajnówce usłyszało historię bieżeńców – dzieci z Narewki. Każdy pokaz to wspaniała lekcja historii, opowieść o pamięci, utracie domu, tułaczce i nadziei.
Czym było Bieżeństwo?
W 1915 roku, w obliczu zbliżającego się frontu I wojny światowej, władze carskie siejąc panikę i strach przed wojskami niemieckimi, nakłoniły mieszkańców Podlasia do masowej ucieczki w głąb Rosji. Trudna, wycieńczająca droga pochłonęła ogromne żniwo – szacuje się, że około jedna trzecia uchodźców zmarła z wycieńczenia i chorób. Kiedy przetrwali i ułożyli sobie życie na obczyźnie, wybuchła Rewolucja Październikowa, co zmusiło ich do kolejnej tułaczki – tym razem powrotnej, do swoich zniszczonych domów w odrodzonej Polsce.
Odpowiedzialność za pamięć
Pamięć o tych wydarzeniach bywa krucha, a jednocześnie niezwykle aktualna w dzisiejszym świecie. Dlatego z pełnym przekonaniem włączyliśmy się w finansowanie cyklu wydarzeń organizowanych przez Stowarzyszenie „Tropinka” w Narewce.
Program obchodów obejmował m.in.:
- Wystawę fotograficzną „Bieżeństwo 1915. Zapomniane uchodźstwo” umieszczoną na chatach przy narewkowskiej ulicy.
- Warsztaty pracy z pamięcią własną i zbiorową, które poprowadziła Aneta Prymaka-Oniszk, autorka poruszającej książki „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”.
Młodzi ludzie w roli nośników pamięci
Zwieńczeniem całego projektu stał się niezwykły spektakl „Bieżeństwo 1915. Historie dzieci z Narewki”, przygotowany przez uczniów Szkoły Podstawowej w Narewce pod kierunkiem reżyserki Joanny Troc.
Zanim dzieci wyszły na scenę, przeszły długą drogę – uczestniczyły w warsztatach reporterskich, historycznych i wokalnych (prowadzonych przez Bartosza Wasiluka). Uczyły się pracy na źródłach, czytania dawnych dokumentów i słuchania relacji świadków. Co istotne, większość historycznych przekazów z Bieżeństwa pochodzi właśnie od osób, które w momencie uchodźstwa miały po 10, 12 czy 15 lat.
Dzięki temu na scenie wydarzyło się coś wyjątkowego: współczesne dzieci stały się żywym pomostem łączącym dzisiejszy świat z doświadczeniami swoich rówieśników sprzed 110 lat. Przepracowanie emocjonalne tematu wojny i tułaczki pozwoliło młodym aktorom oddać głos dawny bohaterom z niezwykłą dojrzałością, empatią i autentycznością.
Premiera spektaklu odbyła się 21 grudnia 2025 roku. Sala kinowa Gminnego Ośrodka Kultury w Narewce pękała w szwach, a reakcje publiczności po raz kolejny dowiodły, że historia sprzed wieku wciąż budzi głębokie emocje i zmusza do refleksji nad losem człowieka, wojną oraz pojęciem domu.
Jako Fundacja Nienieodpowiedzialni wierzymy, że wspieranie takich inicjatyw to inwestycja w kapitał społeczny, międzypokoleniową empatię i pielęgnowanie tożsamości. Dziękujemy organizatorom, twórcze – Joannie Troc, Anecie Prymaka-Oniszk, Bartoszowi Wasilukowi, Katarzynie Czurak – oraz przede wszystkim młodej młodzieży z Narewki i okolic za ich ogromny entuzjazm i niezwykłą pracę.
Redakcja NNO
Szukając odpowiedzi na te i podobne pytania chcemy Was inspirować do myślenia i działania, zgodnie z hasłem – ZOBACZ, ZROZUM, ZMIENIAJ. Chcemy razem z Wami poszukiwać i odkrywać lepszy wymiar życia społecznego i biznesu, niż te, które znamy. Chcemy stawać się lepszymi ludźmi. Zbierać doświadczenia wynikające z działania na rzecz dobra wspólnego. NNO jest inicjatywą niekomercyjną i non-profitową, realizowaną pro-publico bono w ramach Fundacji Nienieodpowiedzialni.
